Με αφορμή την κυκλοφορία του νέου της βιβλίου η Έλενα Καρακούλη μας μίλησε για τις πηγές έμπνευσης και τα μηνύματα που επιδιώκει να μεταδώσει μέσα από το έργο της.
Σε μία εποχή όπου οι άνθρωποι διαθέτουν αμέτρητα μέσα επικοινωνίας και μπορούν να συνδέονται με πάρα πολλούς τρόπους, είναι πιο μόνοι από ποτέ. Αυτή είναι η βασική σκέψη, μας είπε. Παρά τα πολυάριθμα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις τόσες δυνατότητες σύνδεσης αναρωτιέται αν επικοινωνούμε πραγματικά, αν καθόμαστε ο ένας απέναντι στον άλλο να μιλήσουμε και να ανταλλάξουμε σκέψεις, απόψεις, ανησυχίες, συναισθήματα.
Στο μυθιστόρημα περιγράφει την εποχή όπου η μοναξιά κατέχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο και οι άνθρωποι διψούν για επικοινωνία. Δυστυχώς η κατάθλιψη μαστίζει, η ψυχική επιβάρυνση παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις και οι αυτοκτονίες πληθαίνουν. Το κράτος ωθείται λοιπόν στη σύσταση ενός υπουργείου προκειμένου να αντιμετωπιστεί το κλιμακούμενο πρόβλημα. Πως; Προσλαμβάνοντας επαγγελματίες ακροατές, επειδή οι άνθρωποι είναι μόνοι και έχουν την ανάγκη να μιλούν αλλά κυρίως να ακούγονται. Όταν όμως ο ψηφιακός ακροατής, ένα ρομπότ με το όνομα Ελπίδα, αντικαθιστά τον άνθρωπο, τα πράγματα μπερδεύονται.
Η ιδέα για την συγγραφή του βιβλίου γεννήθηκε από την λειτουργία του πρώτου Υπουργείου Μοναξιάς στην Μ. Βρετανία, όπου θεώρησαν πως με την προληπτική αντιμετώπιση της μοναξιάς οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας δεν θα επιβάρυναν με νοσηλείες το σύστημα υγείας. Το παράδειγμα της Μ. Βρετανίας ακολούθησε εν μέσω covid και η Ιαπωνία, αγαπημένος προορισμός της Έλενας. Υπουργείο Μοναξιάς λοιπόν και στην Ιαπωνία. Ποιητική αλλά και πάρα πολύ σωστή η επιλογή της ονομασίας. Ένα υπουργείο έρχεται να αντιμετωπίσει ένα αυξανόμενο πρόβλημα της εποχής μας, για την Έλενα μία πολύ ωραία ιδέα, άξια να αναπτυχθεί σε βιβλίο.
Ας έρθουμε τώρα στη σύνθεση, τη μεγαλύτερη πρόκληση κατά τη δημιουργία του βιβλίου. Έπρεπε να βρεθεί μία βασική αφηγηματική φωνή. Έτσι επέλεξε μία γυναίκα με φιλοσοφική παιδεία για να ξεκινήσει, αφού το αντικείμενο ήταν οικείο. Στη συνέχεια όμως αποφάσισε να δώσει φωνή στην Ελπίδα, δηλαδή το ρομπότ. Γράφοντας συνειδητοποίησε ότι δεν είναι από τη μία οι καλοί άνθρωποι και από την άλλη τα κακά ρομπότ. Ίσα ίσα το ρομπότ έρχεται στο τέλος και δείχνει ένα δρόμο κάνοντας μία ανατροπή που δεν είχε στο μυαλό της η συγγραφέας από την αρχή, αλλά της άρεσε που προέκυψε.
Σχετικά με τους αναγνώστες στους οποίους απευθύνεται το βιβλίο έχει διαπιστώσει ότι αρέσει πολύ στους μαθητές της του Λυκείου, αφού η τεχνητή νοημοσύνη κυριαρχεί στην εποχή μας και βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης πραγματικότητας. Το βιβλίο απευθύνεται βέβαια και στους γονείς, γιατί βάζει θέματα τόσο ηθικής όσο και ευθύνης. Πως διαχειριζόμαστε τα εργαλεία που μας δίνει η τεχνολογία; Πως χρησιμοποιούν τα παιδιά μας τις τεχνολογικές εφαρμογές; Αντικαθιστούμε τις ανθρώπινες σχέσεις; Μα όταν οι κοινωνικές δεξιότητες ατροφούν, οι άνθρωποι γερνούν. Πως φροντίζουμε τους ηλικιωμένους; Τι σημαίνει να ζεις και να γερνάς σε μία εποχή που τρέχει με ιλιγγιώδη ταχύτητα;
Φτάνοντας στην τελευταία σελίδα, ας κρατήσουμε τα επείγοντα ερωτήματα που θέτει το βιβλίο. Στην εποχή της τεχνολογίας η πραγματική ανθρώπινη επαφή ολοένα και σπανίζει. Η μοναξιά, ένα βαθιά ανθρώπινο και ταυτόχρονα σοβαρό κοινωνικό πρόβλημα, αναδεικνύεται στη «νόσο της εποχής μας».
Κλείνοντας θεωρώ ότι «το Υπουργείο Μοναξιάς» είναι ένα επίκαιρο μυθιστόρημα που προβληματίζει και συγκινεί. Μέσα από μια ενδιαφέρουσα ιστορία αναδεικνύει ένα σημαντικό κοινωνικό θέμα, προκαλεί ουσιαστικό προβληματισμό και μας υπενθυμίζει ότι η μοναξιά είναι ένα ζήτημα που αφορά όλους μας.
Μαρίνα Σταυριανού (1978)
———————————-
Ministerium für Einsamkeit
Anlässlich der Veröffentlichung ihres neuen Buches sprach Elena Karakouli mit uns über ihre Inspirationsquellen und die Botschaften, die sie mit ihrer Arbeit vermitteln möchte.
In einer Zeit, in der den Menschen unzählige Kommunikationsmittel zur Verfügung stehen und sie sich auf vielfältige Weise vernetzen können, sind sie einsamer denn je. Genau dies, so erklärte sie uns, ist der Kerngedanke. Trotz der Vielzahl an Social-Media-Plattformen und der enormen Möglichkeiten zur Vernetzung stellt sie infrage, ob wir tatsächlich miteinander kommunizieren – ob wir uns wirklich gegenübersitzen, um zu reden und Gedanken, Meinungen, Sorgen sowie Gefühle auszutauschen.
Der Roman schildert eine Ära, in der Einsamkeit die Hauptrolle spielt und die Menschen sich nach zwischenmenschlicher Verbindung sehnen. Leider greifen Depressionen um sich, die psychische Belastung erreicht alarmierende Ausmaße und die Zahl der Suizide steigt. Infolgedessen sieht sich der Staat veranlasst, ein Ministerium zu gründen, das sich dieses eskalierenden Problems annimmt. Wie? Indem professionelle Zuhörer engagiert werden – denn die Menschen sind einsam und müssen reden, vor allem aber gehört werden. Kompliziert wird die Lage jedoch, als der digitale Zuhörer – ein Roboter namens Elpida – an die Stelle des Menschen tritt.
Die Idee zu diesem Buch entstand durch die Einrichtung des ersten „Ministeriums für Einsamkeit“ in Großbritannien; man ging dort davon aus, dass ein proaktives Vorgehen gegen Einsamkeit verhindern würde, dass ältere Menschen das Gesundheitssystem durch Krankenhausaufenthalte übermäßig belasten. Japan – ein Land, das Elena besonders am Herzen liegt – folgte während der COVID-19-Pandemie dem britischen Beispiel und rief ebenfalls ein Ministerium für Einsamkeit ins Leben. Die gewählte Bezeichnung war ebenso poetisch wie treffend: ein Ministerium, das sich eines wachsenden, modernen Problems annimmt – für Elena ein brillantes Konzept, das es wert war, zu einem Buch ausgearbeitet zu werden.
Wenden wir uns nun der Ausarbeitung zu – der größten Herausforderung bei der Entstehung des Buches. Es galt, eine zentrale Erzählstimme zu finden. Zunächst entschied sich die Autorin für eine Frau mit philosophischem Hintergrund, da ihr diese Thematik vertraut war. Später beschloss sie jedoch, Elpida – dem Roboter – eine Stimme zu geben. Während des Schreibprozesses erkannte sie, dass es sich nicht um einen einfachen Fall von „guten Menschen“ gegen „böse Roboter“ handelte. Im Gegenteil: Der Roboter weist schließlich den Weg in die Zukunft – und zwar durch eine unerwartete Wendung der Handlung, die die Autorin ursprünglich nicht geplant hatte, deren Entstehen sie jedoch sehr begrüßte.
Was die Zielgruppe des Buches betrifft, so hat die Autorin festgestellt, dass es bei ihren Schülern der Oberstufe großen Anklang findet – angesichts der Tatsache, dass künstliche Intelligenz unsere Ära beherrscht und den Kern der modernen Realität bildet. Natürlich richtet sich das Buch auch an Eltern, da es Fragen zu Ethik und Verantwortung aufwirft. Wie gehen wir mit den Werkzeugen um, die uns die Technologie an die Hand gibt? Wie nutzen unsere Kinder technologische Anwendungen? Ersetzen wir dadurch menschliche Beziehungen? Doch wenn soziale Kompetenzen verkümmern, altern die Menschen. Wie kümmern wir uns um ältere Menschen? Was bedeutet es, in einer Zeit, die sich in rasendem Tempo wandelt, zu leben und alt zu werden?
Wenn wir die letzte Seite erreichen, sollten wir die dringenden Fragen festhalten, die das Buch aufwirft. Im Zeitalter der Technologie werden echte menschliche Verbindungen immer seltener. Einsamkeit – eine zutiefst menschliche Erfahrung und zugleich ein ernstes gesellschaftliches Problem – entwickelt sich zur „Krankheit unserer Zeit“.
Zusammenfassend betrachte ich Ministerium für Einsamkeit als einen aktuellen Roman, der sowohl zum Nachdenken anregt als auch bewegt. Anhand einer fesselnden Geschichte beleuchtet er ein bedeutendes gesellschaftliches Thema, stößt tiefgründige Überlegungen an und erinnert uns daran, dass Einsamkeit uns alle betrifft.
Marina Stavrianou (1978)
